นิตยสาร เป็นสื่อสิ่งพิมพ์ ที่จุเนื้อหาหลายเรื่องในเล่มเดียวกัน และมีกำหนดเป็นระยะเวลาที่แน่นอน เช่น รายสัปดาห์ รายปักษ์ (สองสัปดาห์) รายเดือน รายสองเดือน เป็นต้น ในปัจจุบัน เมื่อมีการใช้อินเทอร์เน็ต ทำให้มีนิตยสารในอินเทอร์เน็ต ซึ่งมิใช่สิ่งพิมพ์ แต่ก็ยังเรียกกันว่า "นิตยสาร"
ความเป็นมาของนิตยสาร
คำว่า "นิตยสาร" มาจากรากศัพท์ คือ นิตย (สม่ำเสมอ) และสาร (เนื้อหา) คำว่า "นิตยสาร" นั้นโดยทั่วไปอาจมีความหมายคาบเกี่ยวกับคำว่า วารสาร ซึ่งออกตามกำหนดเวลาที่แน่นอนเช่นกัน แต่ในทางบรรณารักษศาสตร์ "วารสาร " มีความหมายที่กว้างกว่า
เป็นที่น่าสังเกตว่า นิตยสารบางชื่อ ไม่ได้ใช้คำว่า นิตยสาร แต่ก็น่าจะจัดเป็นนิตยสารได้ เช่น "อนุสาร อ.ส.ท." ของการท่องเที่ยวแห่งประเทศไทย ขณะที่สิ่งพิมพ์บางชนิด มีความก่ำกึ่ง ระหว่างหนังสือพิมพ์รายสัปดาห์ และนิตยสารรายสัปดาห์ เช่น มติชนรายสัปดาห์ สยามรัฐรายสัปดาห์ เนชั่นรายสัปดาห์ เป็นต้น ทั้งนี้ก็เพราะเนื้อหาในเล่ม มีทั้งข่าว วิเคราะห์ข่าว และบันเทิง ในสัดส่วนที่พอๆ กัน
นิตยสารทุกเล่ม จะต้องขออนุญาตจัดพิมพ์จากทางราชการ และได้รับหมายเลขสากลประจำนิตยสาร เรียกว่า ISSN (International Standard Serial Number) ซึ่งนิตยสารจะตีพิมพ์ไว้ในส่วนที่เห็นชัดของเล่ม เช่น ปกหน้า สารบัญ สันปก หรือปกหลัง
นิตยสารแต่ละชื่อ จะมีแนวเนื้อหาเฉพาะของตนเอง เช่น แนวศิลปะ บันเทิง แฟชั่น รถยนต์ ท่องเที่ยว เป็นต้น การเขียนบทความในนิตยสารมักจะมีลักษณะผ่อนคลาย เล่าเรื่อง ไม่นิยมเขียนในลักษณะตำรา เว้นแต่ละแทรกอยู่เป็นบางส่วนของเล่ม
ประเภทของนิตยสาร
การจัดแบ่งประเภทของนิตยสารอาจแบ่งอย่างกว้าง ๆ ได้ 2 ประเภท คือ นิตยสารที่ออกโดยเอกชน หรือบริษัทธุรกิจการพิมพ์ต่าง ๆ และนิตยสารที่ออกโดยหน่วยราชการสมาคมวิชาชีพหรือสถาบัน ที่มิได้มุ่งผู้อ่านทั่วไป
นิตยสารที่ออกโดยเอกชน หรือบริษัทธุรกิจการพิมพ์ต่าง ๆ
ส่วนใหญ่เป็นนิตยสารเพื่อผู้บริโภคโดยทั่วไป (Consumer Magazines) ทำขึ้นเพื่อจัดจำหน่ายโดยทำเป็นธุรกิจที่หวังผลกำไร มีการหารายได้จากการรับลงโฆษณาเป็นหลัก
นิตยสารที่ออกโดยหน่วยราชการสมาคมวิชาชีพ หรือสถาบันที่มิได้มุ่งผู้อ่านทั่วไป
นิตยสารหรืออาจเรียกตามความนิยมว่า “วารสาร” ประเภทนี้ อาจมีวิธีการเผยแพร่โดยการให้เปล่าหรือจะใช้วิธีขายก็ได้ เป็นนิตยสารที่มุ่งกลุ่มผู้อ่านเฉพาะ
นิตยสารเพื่อผู้บริโภค (Consumer Magazines)
นิตยสารเพื่อผู้บริโภคสามารถแบ่งหมวดหมู่ย่อย ๆ โดยพิจารณาจากปัจจัย 3 ประการ คือ วัตถุประสงค์ของนิตยสาร แนวเนื้อหา และกลุ่มผู้อ่านได้
นิตยสารที่ออกโดยหน่วยราชการ สมาคมวิชาชีพ และสถาบันต่างๆ
นิตยสารกลุ่มนี้แบ่งออกได้เป็น 3 หมวดย่อย ๆ ดังนี้
- นิตยสารหรือวารสารที่ออกโดยหน่วยราชการ คณะกรรมการของรัฐและรัฐวิสาหกิจ เช่น นิตยสาร “พระสยาม” ของธนาคารแห่งประเทศไทย
- นิตยสารหรือวารสารวิชาการ / กึ่งวิชาการ ซึ่งจัดทำโดยสมาคม องค์กรสถาบันการศึกษา กลุ่มหรือบริษัทต่างๆที่มุ่งผู้อ่านเฉพาะ เช่น “วารสารคณะกรรมการแห่งชาติว่าด้วยการศึกษาฯ สหประชาชาติ” ของ ยูเนสโก
- นิตยสารหรือวารสารที่จัดทำขึ้นโดยบริษัท ห้างร้าน หรือสมาคมต่าง ๆ เป็นนิตยสารเพื่อการประชาสัมพันธ์โดยเฉพาะ เช่น วารสาร “บ้านฟ้า” ของบริษัท เอ็น ซี กรุ๊ป
รายชื่อนิตยสารในประเทศไทย
